Nanotechnologie: kleine deeltjes, grote risico's?
door Erik Schokkin, arbeidshygiënist bij Santar
Nanodeeltjes zijn zeer kleine deeltjes van een stof, ter grootte van 0,1 tot 100 nanometer (1 nanometer is een miljoenste millimeter). Doordat nanodeeltjes zo klein zijn, hebben ze bijzondere eigenschappen die wezenlijk kunnen verschillen van "normale" materialen, bijvoorbeeld andere geleiding of magnetische eigenschappen. Dit biedt kansen voor nieuwe toepassingen. Over de risico's van werken met nanodeeltjes is echter nog maar weinig bekend. De bijzondere eigenschappen van nanodeeltjes kunnen namelijk ook nieuwe risico's opleveren wanneer mens en milieu eraan worden blootgesteld.
Wetenschappers waarschuwen dat nanodeeltjes door hun geringe omvang en afwijkende eigenschappen schadelijker kunnen zijn dan grotere vormen van dezelfde stof. Er bestaan echter nog grote leemten in de kennis en over de gezondheidsrisico's voor mensen van blootstelling aan nanodeeltjes is over het algemeen nog niet veel bekend. Verschillende instanties voeren momenteel onderzoek uit naar de risico's in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Ondanks de onzekerheid met betrekking tot de risico's van nanodeeltjes worden in onderzoeksinstellingen en in bedrijven die werkzaam zijn in de chemische, oppervlaktebehandelende industrie en in medische toepassingen door werknemers met nanodeeltjes gewerkt. De werkgever draagt daarbij de verantwoordelijkheid voor de bescherming van de werknemer. Dat betekent dat bedrijven die met nanotechnologie werken een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) moeten uitvoeren naar de mogelijke risico's van nanotechnologie en nanodeeltjes. Het uitgangspunt bij te nemen beheersmaatregelen moet, gezien de onzekerheid over risico's en effecten, het minimaliseren van de blootstelling zijn. Bijna alle bedrijven en kennisinstellingen die werken met nanodeeltjes nemen nu al maatregelen om blootstelling te beperken, zoals ventilatie en persoonlijke beschermingsmiddelen.
Zolang we niet precies weten wat de risico's zijn, moeten nanodeeltjes behandeld worden als gevaarlijke stoffen. Om de blootstelling aan nanodeeltjes te minimaliseren is het belangrijk de arbeidshygiënische strategie te volgen. Werkgevers dienen daarbij het voorzorgbeginsel toe te passen, wat betekent dat zij moeten voorkomen dat werknemers met nanodeeltjes in aanraking komen. In gevallen waarin dit niet te vermijden is, moet de werkgever ervoor zorgen dat de blootstelling aan nanodeeltjes qua duur en omvang zo beperkt mogelijk is. Het voorzorgbeginsel moet worden opgenomen in de wettelijk voorgeschreven RI&E en in de daarbij behorende plannen van aanpak. Deze dienen in de loop van de tijd te worden aangepast aan de ontwikkeling van kennis, bewustwording en goede praktijken op dit gebied.